Afspraken verhuizen niet automatisch mee

Na de zomervakantie hebben we een nieuw lokaal gekregen in de school, waar wij onder kerktijd altijd zitten met onze groep. Een fijne plek, met een eigen uitgang -waardoor we niet door lange gang en hal hoeven te lopen. Scheelt op weg naar het lokaal al een boel prikkels. In ons oude lokaal hadden we wat afspraken, wat je mocht doen als je even een time-out nodig had, boos werd of overprikkeld raakte. Regels verhuizen bij kinderen met autisme niet automatisch mee. Voor sommige kinderen kan het een rustig gevoel geven als je op een nieuwe plek weer even benoemd hoe de dingen gaan en er gedaan kan worden, als het even nodig is om uit de situatie te gaan.

Omdat wij een tienergroep hebben en ze zelf prima na kunnen denken wat ze prettig vinden besloten we hen te betrekken bij dit onderwerp. Na kort introotje over overprikkeld raken of boos worden, wat in onze groep wel eens gebeurd, vroegen we hen: "Wat zou je kunnen doen? Wat vind je fijn?"

"Is die zitzak hier nog? want daar ging ik eerst wel eens op zitten!" zei iemand.
* "Dat is inderdaad een fijne plek. We gaan voor je kijken" "En als je daar zit, blijf je dan op die plek? Dat je niet gaat dwalen in de hal?"
"Oké.."

"Maar die bankjes bij de piano zien er ook wel fijn uit" gaf een ander aan
* "Dat is een goed idee, ze zitten ook erg lekker. En weet je wat ook handig is, we kunnen je zo uit het raam zien zitten en kijken hoe je je voelt. Hoeven we ook niet steeds bij je in je buurt te zitten"

"Even voetballen op het plein!" zei een jongen die graag even beweegt als hij vol in zijn hoofd zit
* "ook een goed idee"
"En mag je dan ook samen met iemand? Dat je even kunt over trappen."
* "Even denken hoor... even samen voetballen?" (we kijken elkaar als leiding even snel aan). "Best een goed plan. Zullen we dan zeggen dat je vijf minuten mag?"
"Dat is goed", knikte iedereen... "Oké, dan mag het. Als je inderdaad mee naar binnen komt als de tijd om is."

De nieuwe afspraken schreef ik op het bord, terwijl de andere leiding het groepsgesprek verder voerde. Het visueel maken van afspraken helpt goed als geheugensteuntje. Het mooie is dat iedereen mee kon denken en zo hebben de afspraken draagkracht bij de tieners. Je kunt er naar verwijzen als iemand zijn eigen gang wil gaan "we hebben dat toen samen opgeschreven, wat kies je?" Voor ons als leiding zijn dit prima afspraken. We hebben onze eigen aanvulling (of begrenzing) gegeven terwijl we in gesprek waren, de tieners konden ons prima volgen.

Tot slot nog even kort besproken hoe we de regels gaan gebruiken. Want zomaar weglopen, dat hebben we liever niet. Als het nodig is, steek je even je hand op of je loopt even naar een leiding toe. Dan kun je samen het lokaal uit en bespreken wat nodig is. Of de leiding laat je even alleen, als praten te veel is. Iedereen is akkoord!
"Mooi. En dan gaan we nu verder met het onderwerp van vandaag!"

Wat is prikkelarm jeugdwerk?

In onze kerkelijke gemeente hebben we nu ruim anderhalf jaar enkele prikkelarme groepen in het jeugdwerk. Momenteel draaien er maandelijks drie kindernevendienstgroepen (KND). Hier komen vijf, zes kinderen en tieners bij elkaar tijdens de kerkdienst. Verder is er een jongensclub met maximaal acht jongens. Dit seizoen start er ook een meisjesclub en tienergroep.

Een heel aantal kinderen en tieners komt dus regelmatig bij elkaar en doet met enthousiast mee. Het is vaak een gezellige boel, echt niet saai of stilletjes. Vooral niet bij de jongensclub - ze laten zich best horen :-)

En toch is het prikkelarm. Ik zal kort toelichten hoe wij dat invullen.

Kleine, vaste groep
We werken met kleine groepen kinderen. Dit is een vaste groep en er komen niet zomaar nieuwe kinderen bij. In het lokaal mag je je eigen plek kiezen. Als je alleen wilt zitten is dat prima, maar als je in een groepje wilt zitten ook. Veel kinderen weten zelf waar ze prettig zitten. Een enkele keer moet je een kind sturen, als je denkt dat het te druk wordt.

Vertrouwde leiding
We staan altijd met twee of drie leiding op een groep, afhankelijk van het aantal kinderen. Iedere groep heeft vaste leiding, de kinderen zien dus steeds dezelfde gezichten. Leiding is beschikbaar voor langere tijd, zodat je met de kinderen mee kunt groeien en ze steeds beter leert kennen. Van te voren is bekend wie er leiding heeft, wijzigingen worden op tijd naar ouders gemaild.

Vaste planning met rustmomenten
Of je nu naar de kindernevendienst gaat of naar de club, iedere bijeenkomst verloopt volgens een vaste planning. Deze planning staat op het bord aangegeven met picto's. In iedere groep worden dezelfde picto's gebruikt, dus zowel bij de club als bij de KND. Zo is het herkenbaar en vertrouwd.

In de planning wordt rekening gehouden met een korte spanningsboog. Na inspanning (luisteren, groepsgesprek, Bijbel lezen) is er ruimte voor ontspanning (iets doen, pauze, filmpje kijken).

Verder proberen we het aantal schakelmomenten  te beperken. Zo komen de kinderen en tieners voor de kerkdienst al bij ons in het lokaal, zo hoeven ze niet eerst de kerk in, met alle prikkels en onrust die dat met zich meebrengt en kunnen ze in alle rust starten met de KND. (We hebben hiervoor gekozen omdat veel kinderen al langere tijd niet meer in de kerk kwamen i.v.m. angsten of overprikkeling)

Afspraken en regels
Met een aantal kinderen hebben we afspraken gemaakt. Er zijn kinderen die af en toe een time out nodig hebben, zij weten wat ze mogen doen als ze zich terug willen trekken. Anderen houden van beweging, in de pauze mogen ze bijvoorbeeld even voetballen op het plein. We geven altijd op tijd aan als pauzes zijn afgelopen, zo is er tijd om af te ronden en om te schakelen.

Bij de jongensclub mag je lekker rennen en druk doen, maar de tijd wordt wel afgebakend om overprikkeling te voorkomen. Bovendien is er een rustruimte, waar je altijd even naar toe mag als je te vol in je hoofd wordt. Zo blijft het een gezellige drukte en wordt voorkomen dat de sfeer omslaat.

We letten er op dat we alle bovenstaande punten steeds in het oog houden. Het wordt dan bekend en vertrouwd voor de kinderen, het geeft veiligheid. En dat is nodig als basis van waaruit je aan de slag kunt gaan. We merken het effect. Er rust is in de groep, kinderen en tieners doen actief mee en komen trouw. Sommige kinderen bloeien helemaal op. Een kind dat stil en teruggetrokken was begint steeds vaker antwoord te geven op vragen en maakt zelfs grapjes. Mooi om te zien.

interview

een poosje geleden gaf ik een interview voor het magazine Jente

 ik mocht vertellen over wat we in Zwolle doen

wij werden geïnspireerd door een kerk in Gouda
waar al tien jaar een prikkelarme kinderdienst wordt gehouden

 in dit artikel vertellen we allebei wat ons bewoog om in actie te komen

en hoe een prikkelarme dienst eruit ziet

 

Bron: Jente #21 * maart/april 2016 * tekst Leantine Dekker

een veilige plek voor alle kinderen

Vorige week mocht ik iets vertellen in onze kerk aan een groep kindernevendienstleiders over een veilig plekje creëren in de kerk voor alle kinderen. Ook voor kinderen en tieners die last hebben van prikkels, van veranderingen. Die moeite hebben met schakelmomenten en drukke groepen. Die steeds andere leiding maar ingewikkeld vinden. Die overprikkeld raken en dan die druk worden, die bang zijn, die boos weglopen...

Ik deed dat als leiding van de prikkelarme kindernevendienst, die ik samen met een groepje betrokken mensen heb opgestart vorig jaar. Een bijzonder jaar, waarin we een flinke groep kinderen en tieners met een stoornis in het autistisch spectrum (ASS) hebben zien opbloeien. Het waren 'kerkelijke thuiszitters', maar nu doen ze weer mee! Het ontroert me, dat ze zich weer veilig mogen voelen en in de kerk mogen leren over God, over Jezus, over de Heilige Geest. Over die bijzondere Liefde en Genade van Hem, die er ook voor hen is.

Ik deed het ook als hulpverlener, omdat ik geloof dat je met elkaar best iets kunt veranderen voor kinderen met ASS als je wat basiskennis hebt en praktische tips krijgt. Een light-variant van 'psycho-educatie' en ruimte om ervaringen uitwisselen maken dat je meer alert bent op signalen en beter weet wat je kunt doen.

En ik deed het als moeder van een zoon die door zijn ASS al jaren niet meer in de kerk komt. Niet omdat hij niet wil... hij wil het heel graag. Maar omdat hij het niet kan. Tegen de tijd dat de dominee het tweede lied aankondigt is hij al overprikkeld door het orgel of de piano, de mensen om hem heen, het geschuif van stoelen, gekuch van mensen, de luchtjes die iedereen speciaal voor de zondag heeft opgedaan...

De waardevolle ervaring van het delen vorige week maakte een verlangen in me wakker om het met meer mensen te delen. Vandaar dat ik deze blog ben gestart. Ik hoop dat het een plek mag worden waar ik kan 'delen' van wat ik heb geleerd en wat we in onze gemeente hebben ontwikkeld voor kinderen met ASS. Maar dat het ook een plek wordt waar ik mag 'ontvangen' omdat er ervaringen en tips uitgewisseld worden. Ik vind het fijn om nieuwe dingen te leren en te horen hoe anderen iets doen of beleven. Met als doel, dat steeds meer kinderen en tieners met ASS een veilige plek mogen vinden binnen de kerkelijke gemeente en dat ze weer mee kunnen doen. Zo gewoon als mogelijk is en aangepast waar dat nodig.