hardop meedenken

Jeugdwerk voor kinderen en tieners met ASS betekent elke keer weer maatwerk, aansluiten bij de situatie die er dan is. Waar dat kan betrekken we de tieners actief bij het zoeken van oplossingen.

Gisteren hadden we weer zo'n situatie bij de Kindernevendienst. Twee kinderen reageerden erg op elkaar, waren druk in de interactie. Op zich gezellig, maar een ander kind raakte vol in zijn hoofd. Hij ging even naar de gang, naar zijn time-out plek. Toen hij terugkwam is er samen met hem naar een oplossing gezocht. Dit doen we vaak 'hardop denkend'. We verduidelijken de situatie door te benoemen wat er gebeurde, wat het gevolg was (dit overzicht mist vaak). De tiener kan zo zelf meedenken.

"Ik zag net aan je dat je op jouw plekje veel last had van het gedrag van A en B. Klopt dat?" Het kind bevestigde dit. "Als je ergens anders zou zitten, zou het dan beter gaan?" Dit dacht het kind van wel. "Wat zou een fijnere plek voor je zijn?" en hij koos een plek uit, de leiding dacht van hieruit mee "dat lijkt me inderdaad een goede plek. En weet je, dan ga ik op jouw oude plek zitten. Als je dan last hebt van het geluid van de andere twee dan zie je mij zitten. En hoef je niet op hen te letten" Dit vond hij een goed plan. De rest van de ochtend ging het goed.

Voordeel van op deze manier communiceren is dat de oplossing vaak beter aansluit, dan wanneer je het als leiding bepaalt. Het kind voelt zich bovendien niet 'weggestuurd' van zijn plek om het gedrag van anderen, maar voelt zich serieus genomen, kan meedenken en ervaart: ik heb invloed op hoe ik me voel als ik een goede plek kies, en dan lukt het me wel om mee te doen!

Afspraken verhuizen niet automatisch mee

Na de zomervakantie hebben we een nieuw lokaal gekregen in de school, waar wij onder kerktijd altijd zitten met onze groep. Een fijne plek, met een eigen uitgang -waardoor we niet door lange gang en hal hoeven te lopen. Scheelt op weg naar het lokaal al een boel prikkels. In ons oude lokaal hadden we wat afspraken, wat je mocht doen als je even een time-out nodig had, boos werd of overprikkeld raakte. Regels verhuizen bij kinderen met autisme niet automatisch mee. Voor sommige kinderen kan het een rustig gevoel geven als je op een nieuwe plek weer even benoemd hoe de dingen gaan en er gedaan kan worden, als het even nodig is om uit de situatie te gaan.

Omdat wij een tienergroep hebben en ze zelf prima na kunnen denken wat ze prettig vinden besloten we hen te betrekken bij dit onderwerp. Na kort introotje over overprikkeld raken of boos worden, wat in onze groep wel eens gebeurd, vroegen we hen: "Wat zou je kunnen doen? Wat vind je fijn?"

"Is die zitzak hier nog? want daar ging ik eerst wel eens op zitten!" zei iemand.
* "Dat is inderdaad een fijne plek. We gaan voor je kijken" "En als je daar zit, blijf je dan op die plek? Dat je niet gaat dwalen in de hal?"
"Oké.."

"Maar die bankjes bij de piano zien er ook wel fijn uit" gaf een ander aan
* "Dat is een goed idee, ze zitten ook erg lekker. En weet je wat ook handig is, we kunnen je zo uit het raam zien zitten en kijken hoe je je voelt. Hoeven we ook niet steeds bij je in je buurt te zitten"

"Even voetballen op het plein!" zei een jongen die graag even beweegt als hij vol in zijn hoofd zit
* "ook een goed idee"
"En mag je dan ook samen met iemand? Dat je even kunt over trappen."
* "Even denken hoor... even samen voetballen?" (we kijken elkaar als leiding even snel aan). "Best een goed plan. Zullen we dan zeggen dat je vijf minuten mag?"
"Dat is goed", knikte iedereen... "Oké, dan mag het. Als je inderdaad mee naar binnen komt als de tijd om is."

De nieuwe afspraken schreef ik op het bord, terwijl de andere leiding het groepsgesprek verder voerde. Het visueel maken van afspraken helpt goed als geheugensteuntje. Het mooie is dat iedereen mee kon denken en zo hebben de afspraken draagkracht bij de tieners. Je kunt er naar verwijzen als iemand zijn eigen gang wil gaan "we hebben dat toen samen opgeschreven, wat kies je?" Voor ons als leiding zijn dit prima afspraken. We hebben onze eigen aanvulling (of begrenzing) gegeven terwijl we in gesprek waren, de tieners konden ons prima volgen.

Tot slot nog even kort besproken hoe we de regels gaan gebruiken. Want zomaar weglopen, dat hebben we liever niet. Als het nodig is, steek je even je hand op of je loopt even naar een leiding toe. Dan kun je samen het lokaal uit en bespreken wat nodig is. Of de leiding laat je even alleen, als praten te veel is. Iedereen is akkoord!
"Mooi. En dan gaan we nu verder met het onderwerp van vandaag!"

Wat is prikkelarm jeugdwerk?

In onze kerkelijke gemeente hebben we nu ruim anderhalf jaar enkele prikkelarme groepen in het jeugdwerk. Momenteel draaien er maandelijks drie kindernevendienstgroepen (KND). Hier komen vijf, zes kinderen en tieners bij elkaar tijdens de kerkdienst. Verder is er een jongensclub met maximaal acht jongens. Dit seizoen start er ook een meisjesclub en tienergroep.

Een heel aantal kinderen en tieners komt dus regelmatig bij elkaar en doet met enthousiast mee. Het is vaak een gezellige boel, echt niet saai of stilletjes. Vooral niet bij de jongensclub - ze laten zich best horen :-)

En toch is het prikkelarm. Ik zal kort toelichten hoe wij dat invullen.

Kleine, vaste groep
We werken met kleine groepen kinderen. Dit is een vaste groep en er komen niet zomaar nieuwe kinderen bij. In het lokaal mag je je eigen plek kiezen. Als je alleen wilt zitten is dat prima, maar als je in een groepje wilt zitten ook. Veel kinderen weten zelf waar ze prettig zitten. Een enkele keer moet je een kind sturen, als je denkt dat het te druk wordt.

Vertrouwde leiding
We staan altijd met twee of drie leiding op een groep, afhankelijk van het aantal kinderen. Iedere groep heeft vaste leiding, de kinderen zien dus steeds dezelfde gezichten. Leiding is beschikbaar voor langere tijd, zodat je met de kinderen mee kunt groeien en ze steeds beter leert kennen. Van te voren is bekend wie er leiding heeft, wijzigingen worden op tijd naar ouders gemaild.

Vaste planning met rustmomenten
Of je nu naar de kindernevendienst gaat of naar de club, iedere bijeenkomst verloopt volgens een vaste planning. Deze planning staat op het bord aangegeven met picto's. In iedere groep worden dezelfde picto's gebruikt, dus zowel bij de club als bij de KND. Zo is het herkenbaar en vertrouwd.

In de planning wordt rekening gehouden met een korte spanningsboog. Na inspanning (luisteren, groepsgesprek, Bijbel lezen) is er ruimte voor ontspanning (iets doen, pauze, filmpje kijken).

Verder proberen we het aantal schakelmomenten  te beperken. Zo komen de kinderen en tieners voor de kerkdienst al bij ons in het lokaal, zo hoeven ze niet eerst de kerk in, met alle prikkels en onrust die dat met zich meebrengt en kunnen ze in alle rust starten met de KND. (We hebben hiervoor gekozen omdat veel kinderen al langere tijd niet meer in de kerk kwamen i.v.m. angsten of overprikkeling)

Afspraken en regels
Met een aantal kinderen hebben we afspraken gemaakt. Er zijn kinderen die af en toe een time out nodig hebben, zij weten wat ze mogen doen als ze zich terug willen trekken. Anderen houden van beweging, in de pauze mogen ze bijvoorbeeld even voetballen op het plein. We geven altijd op tijd aan als pauzes zijn afgelopen, zo is er tijd om af te ronden en om te schakelen.

Bij de jongensclub mag je lekker rennen en druk doen, maar de tijd wordt wel afgebakend om overprikkeling te voorkomen. Bovendien is er een rustruimte, waar je altijd even naar toe mag als je te vol in je hoofd wordt. Zo blijft het een gezellige drukte en wordt voorkomen dat de sfeer omslaat.

We letten er op dat we alle bovenstaande punten steeds in het oog houden. Het wordt dan bekend en vertrouwd voor de kinderen, het geeft veiligheid. En dat is nodig als basis van waaruit je aan de slag kunt gaan. We merken het effect. Er rust is in de groep, kinderen en tieners doen actief mee en komen trouw. Sommige kinderen bloeien helemaal op. Een kind dat stil en teruggetrokken was begint steeds vaker antwoord te geven op vragen en maakt zelfs grapjes. Mooi om te zien.